ການຈັດຂັ້ນຄວາມຮຸນແຮງຂອງປອດອັກເສບ (CURB-65 Pneumonia Severity Score)

ການຈັດຂັ້ນຄວາມຮຸນແຮງຂອງປອດອັກເສບ

(CURB-65 Pneumonia Severity Score)

		ສະຕິງ້ວງຊືມ (Confusion) (ອີງໃສ່ abbreviated Mental Test Score <=8)  (1 ຄະແນນ )
		ທາດຢູເລຍ (Urea (BUN > 19 mg/dL or 7 mmol/L) (1 ຄະແນນ )
		ອັດຕາຫາຍໃຈ (Respiratory Rate > 30 per minute) (1 ຄະແນນ )
		ຄວາມດັນເລືອດ (Blood Pressure): diastolic < 60 or systeolic < 90 mmHg (1 ຄະແນນ )
		ອາຍຸ  (Age) >= 65 years (1 ຄະແນນ )

v  ຄະແນນ: 0-1 ຂັ້ນບໍ່ຮຸນແຮງ, (ອັດຕາການຕາຍ 0.7-2.1% ໃນ 30 ວັນ),  ແມ່ນໃຫ້ຢາກີນຢູ່ບ້ານ

v  ຄະແນນ: 2 ຂັ້ນປານກາງ (ອັດຕາການຕາຍ 9.2% ໃນ 30 ວັນ), ແມ່ນຮັບເຂົ້ານອນພະແນກຄົນເຈັບທົ່ວໄປ

ແລ້ວຈື່ງໃຫ້ຢາ, ໃຫ້ຢາຕ້ານເຊື້ອພາຍໃນ 24 ຊົ່ວໂມງ.

v  ຄະແນນ > 3 ຂັ້ນຮຸນແຮງ, (ອັດຕາການຕາຍ 52% ໃນ 30 ວັນ), ຄວນຮັບເຂົ້ານອນມໍລະສຸມ, ສາມາດໃຫ້

ຢາຕ້ານເຊື້ອພາຍໃນ 1 ຊົ່ວໂມງໄດ້.

ການກວດກາລະບົບຫາຍໃຈ

ການກວດກາລະບົບຫາຍໃຈ

1. ທັກທາຍ
2. ຈັບມືຄົນເຈັບ
3. ຖາມວ່າເຈັບຢູ່ໃສ?
4. ລ້າງມື
ຂັ້ນຕອນການກວດ.
5. ສັງເກດທົ່ວໄປ: ປີກດັງຕີ?, ການຫາຍໃຈ( ມີຈ່ອງດືງບໍ?), ອັດຕາການຫາຍໃຈ? ປາຍຕີນປາຍມືກ່ຳແຫຼະ?, cubing finger? ມີ central cyanosis? ຄໍ? ເອີກດ້ານໜ້າຫຼືດ້ານຫລັງມີແຜ ມີແປ້ວ?
6. ຟັງ:​ ຟັງຕ້ອງຟັງສະຫລັບກັນແຕ່ລະເບື້ອງ, ມີສຽງ: ຄາງແຕກ( ປອດອັກດສບ), ສຽງຄາງໂກນ, ສຽງ Stridol ( ມີການອຸດຕັນ), ຫຼື ສຽງຫາຍໃຈລົດລົງ ( ປອດບວມ)
7. ລູບຄຳ: ຄຳທີ: 1 ແມ່ນເອົາ 2 ມືວາງເທີງດ້ານຫຼັງເອີກແລ້ວ ໃຫ້ຄົນເຈັບເວົ້າຫັນລີ້ນຈຸດປະສົງເພື່ອຢາກຮູ້ ວ່າປອດທັງ 2 ເບື້ອງມີສຽງສັ່ນສະເທືອນສະເໝີກັນບໍ, ຖ້າປອດເບື້ອງໃດສຽງສັ່ນລົດລົງສະແດງວ່າມີບັນຫາແລ້ວ ເຊັ່ນ: pleural effusion, pulmonary edema, Pneumonia, ataletaxia… ຄຳທີ: 2 ແມ່ນເອົາ 2 ມືວາງເທີງດ້ານຫຼັງເອີກໃຫ້ຄົນເຈັບ ຫາຍໃຈເຂົ້າເລີກ ແລ້ວສັງເກດການຂະຫຍາຍຂອງປອດ 2 ເບື້ອງ. ຖ້າປອດເບື້ອງໃດຂະຫຍາຍໜ້ອຍລົງສະແດງວ່າ ປອດເບື້ອງນັ້ນມີບັນຫາເຊັ່ນ: ປອດແວບ(ataletaxia) ມະເຮັງປອດ ແລະ ອື່ນໆ...
8. ເຄາະ: ແມ່ນຕ້ອງເລີ່ມເຄາະແຕ່ເທີງລົງລຸ່ມເຄາະສະຫຼັບກັນ ເພື່ອຈຸດປະສົງຢາກຮູ້ວ່າໃນປອດມກ້ອນ? ມີນ້ຳ? ປອດແວບ? ແລະ ອື່ນໆ...
9. ຂອບໃຈຄົນເຈັບ
10. ສະຫຼູບອັນທີ່ຜິດປົກກະຕິໃຫ້ຄົນເຈັບ ຫລື ຍາດຕິພິນ້ອງຄົນເຈັບ.
11. ບອກພະຍາດທີ່ອາດເປັນໄປໄດ້.
12. ແນະນຳການກວດເພີ່ມອື່ນ(ຊ່ອງລັງສີ, ກວດເລືອດ, ກວດໜ້າທີ່ການຂອງປອດ) ແລະ ທີດທາງການປີ່ນປົວ.

ຄໍອັກເສບ

Pharyngitis/tonsillitis/amidalitis 

ນີ້ຍາມ (DEFINITION)

Pharyngitis/tonsillitis/amidalitis  ແມ່ນການອັກເສບຄໍ ຫຼື ອັກເສບ ຕ່ອມ ອາມີດານ, ສາມາດພົບທັງເພດຊາຍຍີງເທົ່າກັນ

ເຊື້ອພະຍາດທີ່ພົບ:

• ເຊື້ອViruses:

1. Respiratory syncytial virus

2. Influenza A and B

3. Epstein-Barr virus

4. Adenovirus

5. Herpes simplex

• ເຊື້ອ Bacteria:

1. Streptococcus pyogenes

2. Neisseria gonorrhoeae

3. Arcanobacterium haemolyticum

• Other organisms:

1. Mycoplasma pneumoniae

2. Chlamydophila pneumoniae

ອາການ ແລະ ອາການສະແດງອອກທີ່ພົບ

ການແຍກອາການຕ່າງໆຈາກສາຍເຫດ

• ຖ້່າຈາກການຕິດເຊື້ອ Virus:           ແນະນຳ ໃຫ້ກີນ້ຳອຸ່ນ, ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍອົບອຸນ

2. ໄຂ້ບໍ່ສຸງປານໃດ                                ກີນຢາແກ້ປວດ ຖ້າມີອາການເຈັບ

3. ໄອ                                            ຜັກຜ່ອນໃຫ້ພຽງພໍ

4. ບໍ່ເຈັບຄໍ

• ຖ້າຈາກການຕິດເຊື້ອ Bacterial ຕ່າງໆ ( ໂດຍສະເພາະ group A streptococci ):

1. ຈະມີໄຂ້ສຸງ

2. ຫລືອາດເຫັນມີການຕິດເຊື້ອຕາມລະບົບອື່ນອີກ

3. ເຈັບຄໍ, ສຽງແຫບ, ໄອ, ...

4.ຖ້າເປັນຮຸນແຮງ ອາດມີ ຫນອງ, ອ້າປາກບໍ່ໄດ້, ເຈັບແຮງ. ລີ້ນບວມ...

ການບົ່ງມະຕິ

ແມ່ນອີງໃສ່ອາການ ແລະ ຜົນຈາກວິເຄາະ

ການສັ່ງວິເຄາະ

Ø  Rapid streptococcal antigen test

Ø  ເອົາສີ້ນສ່ວນໃນຄໍໄປປູກ

Ø  Complete blood count (CBC)

ຖ້າຕິດເຊື້ອ Streptococcal ຈະເຫັນເມັດເລືອດຂາວສຸງ (leukocytosis)

Rx ການປີນປົວ

ປົວແບບບໍ່ໃຫ້ຢາ:

 • ດື່ມນ້ຳອຸ່ນ( ຖ້າຮຸນແຮງໃຫ້ໃສ່ນ້ຳ)

• ອົມ ຫລື ບ້ວນນ້ຳເກືອ ( ນ້ຳ Normal Saline ) ເພື່ອໃຫ້ໂຜ້ງຄໍມີຄວາມຊຸ່ມຊື່ນ

ໃຫ້ຢາ:

• Paracetamol (acetaminophen) 10 ຫາ 15 mg/kg/ເທື່ອ. ໃຫ້ທຸກ 4 ຫລື 6 ຊົ່ວໂມງ; ກໍລະນີ ເຈັບ, ໄຂ້

• ຖ້າສົງໃສ ຫລື ມີການພິສຸດວ່າ ມີການຕິດເຊື້ອ streptococcal

1.ໃຫ້ Penicillin V ຊະນິດກີນ 50 000 ຫາ 100 000 UI ແບ່ງໃຫ້ໃຫ້ 4 ຄັ້ງ ເປັນເວລາ 10 ມື້

ຫລື ໃຫ້ benzathine penicillin 1.2 ລ້ານ UI  (ໃຫ່ໃນເດັກອາຍຸຕ່ຳກວ່າ 5 ປີ) ແມ່ນໃຫ້ 6 00 000 UI ໃຫ້ເທື່ອດຽວ, ອາຍຸ ເກີນ 5 ປີ ໃຫ້ 1.2 ລ້ານ ເທື່ຶອດຽວ, ຜູ້ໃຫຍ່ 2 ລ້ານ ເທື່ອດຽວ

2. ໃນຄົນທີ່ແພ້ penicillin ໃຫ້ Erythromycin 500 mg  40 mg/Kg/ວັນ ແບ່ງໃຫ້ ເປັນ 4 ເທື່ອ/ວັນພາຍໃນ 10 ວັນ

3. ຖ້າຕິດ ເຊື້ອ gonococcal ໃຫ້ ceftriaxone 125 mg IM ຫນື່ງເທື່ອ.

4. Amoxicillin 500 mg 3 ເທື່ອຕໍ່ວັນ ໃຫ້ 10 ວັນ

ອັກເສບປອດ

ອັກເສບປອດ

1.      ຊະນີດຂອງປອດອັກເສບ

v  COMMUNITY ACQUIRED PNEUMONIA

·         ເຊື້ອຈຸລີນຊີ: Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus, Haemophilus, Moraxella

·         ATYPICAL Mycoplasma, Chlamydia, Legionella, TB, community acquired MRSA

·         ຕິດເຊື້ອຈຸລະໂລກ: influenza, parainfluenza, metapneumo virus, RSV, adenovirus

·         ຕິດເຊື້ອເຮັດ: blastomycosis, cryptococcus, histoplasmosis

v  ASPIRATION PNEUMONIA

·         ການຕິເຊື້ອຫຼາຍຊະນິດພ້ອມທັງເຊື້ອບໍມັກອາກາດ: Peptostreptococcus, Fuso bacterium    species ແລະ ເຊື້ອ Gram positive bacilli ຕົວອື່ນໆ.

v  ປອດອັກເສບຈາກການທີ່ໄດ້ຮັບສານເຄມີ(CHEMICAL PNEUMONITIS)

v  ປອດອັກເສບຈາກພະຍາດພຸມຄຸ້ມກັນບົກຜ່ອງ(PNEUMONIA IN THE IMMUNOCOMPROMISED)

v  ປອດອັກເສບຈາກການແຍ່ທໍດັງ(NOSOCOMIAL PNEUMONIA)

·         ມີເຊື້ອຈຸລີນຊີຫຼາຍຊະນິດເຊັ່ນ: Staphylococcus aureus, MRSA,Pseudomonas aeruginosa, Enterobacteriaceae(Klebsiella, Escherichia coli, Serratia), Haemophilus, Acinetobacter

·         ເຊື້ອຈຸລະໂລກ: influenza

v  ປອດອັກເສບຈາກການໃຊ້ເຄື່ອງຊ່ວຍຫາຍໃຈ(VENTILATOR ASSOCIATED PNEUMONIA)

2.  ອາການສົນຂອງປອດອັກເສບ

ຕໍ່ປອດ: ມີ ARDS, lung abscess, ປອດມີແປ້ວເປັນຖົງ, ເປັນຟີໜອງ, ເຫຍື່ອຫຸ້ມປອດອັກເສບ, ເລືອດໄຫຼ.

ນອກປອດ: ເຫຍື່ອຫຸ່ມຫົວໃຈອັກເສບເປັນໜອງ, ເປັນພາວະ hyponatremia, ເປັນ sepsis

3.  ອາການສາດ.

ປະຫວັດ

-       ໄອ -       ມີຂີ້ກະເທີ້ -       ຫາຍໃຈຟືດ -       ໄຂ້ -       ຫືດ -       ສັບສົນ -      ມີປະຫວັດມີພະຍາພຸມຄຸ້ມກັນໃດໜື່ງບໍ? -      ນອກຈາກນີ້ແລ້ວຍັງມີອາການ: ອີດເມື່ອຍ, ເຈັບກ້າມຊີ້ນ, ເຫື່ອອອກຕອນກາງຄືນ...

ການກວດຮ່າງກາຍ

-       RR >25 -       ເຄາະ: ມີສຽງຕັນ. -       ສຽງຫາຍໃຈລົດລົງ -       ມີສຽງຄາງແຕກ (Crackles) -       ມີສຽງ Bronchial breath sounds -       ມີ cyanosis -       ປີກດັງຕີງ, ຈ່ອງດືງໂຜ້ງເອີກ... -       ...

INVEST

4.  ການກວດອື່ນໆ

-       ດ້ານຫ້ອງວິເຄາະ: ກວດເລືອດລວມ (CBC), electrolyte, urea, creatinine, AST,ALT, ALP, bilirubin, urinalysis

-       ດ້ານເຊື້ອພະຍາດວິທະຍາ: ປຸກເລືອດ (blood culture), ເອົາຂີ້ກະເທີ້ໄປຍ້ອມ Gram stain, ປຸກຍ່ຽວຖ້າ ຈຳເປັນ, ຕ້ອຍເອົາເນື້ອເຍື່ອໂຜ້ງດັງໄປກວດຊອກຫາເຊື້ອ virus: influenza A/B, parainfluenza, human metapneumovirus, RSV, adenovirus

-       ດ້ານລັງສີ: ຊ່ອງລັງສີເອີກ, CT ເອີກ.

-       ຖ້າສົງໃສຕິດເຊື້ອ Mycoplasma : IGM

-      ຖ້າສົງໃສຕິດເຊື້ອ  LEGIONELLA ແມ່ນເອົາຍ່ຽວໄປກວດ ANTIGEN.

  

5.   ການປີ່ນປົວ:

v  ກະທັນຫັນ: ແມ່ນ  ABC, O2, IV, ໃຫ້ salbutamol 2.5 mg ຮົມ q6h

v  ການໃຫ້ຢາຕ້ານເຊື້ອ:

ຄົນເຈັບເຂດນອກ:

·         ສຳລັບ COMMUNITY-ACQUIRED PNEUMONIA.

-       ໃຫ້ doxycycline 100 mg ກີນ 2 ຄັ້ງ/ມື້ 7-10 ວັນ ຫຼື

-       ໃຫ້ ກຸ່ມ macrolide: ກີນ azithromycin 500 mg ມື້ທຳອິດຄັ້ງດຽວ ຕໍ່ມາໃຫ້ກີນ 250 mg/ມື້ 4 ວັນ

ຫຼື ໃຫ້ກີນ clarithromycin 250-500 mg 2 ຄັ້ງ/ມື້ 10 ວັນ  ຫຼື

-       ໃຫ້ fluoroquinolone: ກີນ levofloxacin 500 mg/ມື້ 7-10 ວັນ (ຫຼືໃຫ້ 750 mg  5 ວັນ), ຫ້າມໃຫ້ fluoroquinolone ເປັນໄລຍະຍາວ 3-6 ເດືອນ  ຫຼື

-       ໃຫ້ກູ່ມ b-LACTAMS : ກີນ amoxicillin 1 g 3 ຄັ້ງ/ມື້, ຫຼື amoxicillin clavulanate 2 g 3 ຄັ້ງ/ມື້ ຫຼື ໃຫ້ ceftriaxone 1–2 g IV /ມື້ + macrolide. ຫຼື

-       ຖ້າສົງໃສຕິດເຊື້ອ anaerobic ອີກ ໃຫ້ຢາຕ້ານເຊື້ອທີ່ສາມາດກວມໄດ້ເຊັ່ນ: ໃຫ້ກີນ clindamycin 150 ຫາ 450 mg q6h ຫຼືໃຫ້ 600-900 mg IV q8h ຫຼື ໃຫ້ metronidazole 500 mg ກີນ/IV  2 ຄັ້ງ ຫຼື 3 ຄັ້ງ/ມື້.

·         ສຳລັບ NOSOCOMIAL PNEUMONIA

-       ໃຫ້ ANTI-PSEUDOMONAL : ceftazidime, cefepime, meropenem, ciprofloxacin, aminoglycosides, piperacillin tazobactam

·         ສຳລັບ ASPIRATION PNEUMONIA

·         ໃຫ້ clindamycin 600 mg IV 2 ຄັ້ງ/ມື້ ຖ້າເມື່ອອາການດີຂື້ນແມ່ນປ່ຽນມາເປັນຢາກີນ 300 mg ກີນ 4 ຄັ້ງ/ມື້ ອາເພີ່ມຕົວຢາ cefotaxime ປົວກວມທັງເຊື້ອ Gram positive ແລະ Gram negative.

ຄົນເຈັບນອນ

-       ໃຫ້  fluoroquinolone : levofloxacin 750 mg ກີນ ຫຼື IV /ມື້. ຫຼື

-       ໃຫ້ beta-lactam : cefotaxime 1–2 g IV q8h, ຫຼື ceftriaxone 1–2  IV/ມື້, ampicillin 1–2 g IV q4–6h ຫຼື  ertapenem 1 g IV /ມື້  

ບວກກັບ

macrolide: ກີນ clarithromycin 250-500 mg 2 ຄັ້ງ/ມື້ ຫຼື azithromycin 500 mg 250 mg/ມື້ ຫຼື IV azithromycin 1 g /ມື້ ມື້ທຳອີດ ຕໍ່ມາໃຫ້ 500 mg /ມື້.

  

ຄົນເຈັບນອນ ມໍລະສຸມ.

-       ໃຫ້ beta-lactam: cefotaxime 1–2 g IV q8h) ຫຼື ceftriaxone 2 g IV/ມື້, ampicillin-sulbactam 2 g IV q8h  

ບວກກັບ

-       azithromycin 1 g /ມື້ ມື້ທຳອີດ ຕໍ່ມາໃຫ້ 500 mg /ມື້ ຫຼື levofloxacin 750 mg IV /ມື້.

v  ການປົວໂດຍການບໍ່ໃຊ້ຢາຕ້ານເຊື້ອ.

-       ສັກຢາປ້ອງກັນ: influenza vaccine

-       ສັກຢາປ້ອງກັນ: pneumococcal vaccine

-       ບຳບັດປອດ( CHEST PHYSIOTHERAPY)

6.   Corticosteroids

ການໃຫ້ corticosteroids ແມ່ນພິຈາລະນາໃນກໍລະນີ hypotension ຈາກ septic shock

7.   ການປະເມີນການປີ່ນປົວດ້ວຍການໃຫ້ຢາຕ້ານເຊື້ອໃນປອດອັກເສບຈາກເຊື້ອ bacteria

ຖ້າການໃຫ້ຢາຕ້ານເຊື້ອຖືກແມ່ນອາການຂອງຄົນເຈັບຈະດີຂື້ນພາຍໃນ 48-72 ຊົ່ວໂມງ.

ອາການໄອຈະດີຂື້ນພາຍໃນ 8 ວັນ, ສຽງ crackles ຈະຫາຍໄປພາຍໃນ 3 ອາທິດ, ລັງສີປອດຈະກັບຄືນ ແຈ້ງດີພາຍໃນ 4 ອາທິດ. ຖ້າຄົນເຈັບອາຍຸ ສູງກວ່າ 50 ປີຂື້ນໄປ ແມ່ນລັງສີປອດຈະກັບຄືນສູ່ປົກກະຕິພາຍ ໃນ 12 ອາທິດ ຫຼື ດົນກວ່ານັ້ນ.

ຖ້າອາການຂອງຄົນເຈັບບໍ່ດີຂື້ນພາຍໃນ 72 ຊົ່ວໂມງ ຫຼື ຍັງຮຸນແຮງຂື້ນ, ສະແດງວ່າຢາບໍ່ຖືກກັບເຊື້ອ ແລ້ວ ຫຼື ເຊື້ອມີການຕ້ານຕໍ່ຢາ.

ສີ່ງທີຄວນຄຳນືງເວລາທີ່ໃຫ້ຢາເຂົ້າໄປແລ້ວແຕ່ຄົນເຈັບບໍ່ດີຂື້ນແມ່ນ: ອາດຈະພາໃຫ້ມີອາການສົນອີກ (  empyema ຫຼື ມີການ abscess), ນອກຈາກນີ້ໃຫ້ຄວນຄຳນືງເຖີງສາຍເຫດຈາກ noninfectious ເຊັ່ນ: malignancies, inflammatory conditions ຫຼື congestive heart failure. ຄວນຊອກ ຫາຊ່ອງທາງອື່ນເພື່ອຊອກຫາສາຍເຫດທີ່ແທ້ຈີງເຊັ່ນ: CT, bronchoscopy ຫຼື lung biopsy.

8.   ສາຍເຫດຂອງການກັບມາເປັນປອດອັກເສບຄືນ.

v  ຈາກພະຍາດພາໃຫ້ລະບົບພຸມຄຸ້ມກັນຕົກຕ່ຳ (IMMUNOCOMPROMISED)

ມີ SADDIST:  Suppressants (steroids, chemotherapy, transplant medications,

alcohol), AIDS, Diabetics, Decreased nutrition,

Immunoglobulin (hypogammaglobulinemia), Solid organ failure (renal, liver, splenectomy), Tumors.

v  ຈາກພະຍາດຂອງປອດເອງ: ຫຼອດປອດຢືດ(bronchiectasis), COPD, cystic fibrosis,

ການຜີດປົກກະຕິຂອງໂຄງສ້າງປອດ.

v  ຈາກລະບົບລະລາຍ: ມີການສະໝັກ.

9.   ຟີໃນປອດ (LUNG ABSCESS)

-       ສາເຫດຈາກເຊື້ອ anaerobes (Peptostreptococcus, Prevotella, Bacteroides, Fusobacterium),

-       ຈາກ Gram positive (S.milleri, microaerophilic streptococcus, S. aureus),

-       ຈາກ Gram negative (Klebsiella, Haemophilus, Legionella).

ການປີ່ນປົວ:  ໃຫ້ clindamycin ຈົນວ່າເຮັດລັງສີຈະບໍ່ເຫັນຫຍັງ ແລະ ອາການຂອງຄົນເຈັບຄົງທີ່( ປົກກະຕິຈະໃຊ້ເວລາເປັນອາທິດ ຫາ ເປັນເດືອນ ຈີ່ງຈະດີ. ໂດຍບໍ່ຕ້ອງການທີ່ຈະລະບາຍ. ຖ້າວ່າມີ ອາການສົນຈາກ abscess ແມ່ນຄວນຄໍານືງຫາຫານຜ່າຕັດລະບາຍ.